La Gramática de Diego López
Acerca de Diego López
  • Extremadura Clásica
  • Correo
  • Edición impresa
Humanistas extremeños
  • Figurasextremeñas
  • La Minerva
  • Minerva  Bachillerato
Más información
Versión electrónica de la edición de La Gramática de Diego López, de Guadalupe Morcillo Expósito (Universidad de Extremadura).

Esta edición forma parte del sitio Extremadura Clásica.
Página de inicio
Design by Sotek
CAPITULO DIEZ Y SEYS
[Dedicatoria][Carta][Prólogo][1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]
[23][24][25][26][27][28][29][30][31][32][33][34][35][36][37][38][39][40][41][42][43][44][45][46]

CAPITULO DIEZ Y SEYS. EN EL QUAL SE PRUEVA QUE LA TERCERA SPECIE EN QUE DIVIDEN LOS VERBOS ES FALSA

Ponen en esta tercera specie unos pocos verbos, como son los que significan dar, cometer, prometer, declarar, estimar /(p.149) en mas o en menos una cosa que otra y otros desta manera. Y dizen que estos verbos rigen datiuo despues del accusatiuo, lo qual es falso, porque el accusatiuo se rige solamente del verbo y del datiuo en ninguna manera se rige, como auemos prouado en el capitulo 9. Allende desto, no ay verbo que no pueda ser desta specie, porque todos se pueden juntar a datiuo, el qual, si se rigiera del verbo, auiamos de confessar que no ay verbo que no rija datiuo, lo qual es falso. Dexando sus verbos, pongamos otros muchos que auian de auer puesto en esta specie. Postulo, en la Epist. 1 del libro 11 de Ciceron: Placitum est mihi ut postularem legationem liberam mihi, relinquisque nostris. Infero, Valerio Max., lib. 3, c. 3: Si huic miraculo Darius oculos inseruisset. Affero, Ciceron, lib. 4, Ep. 3: Ut ea mihi salutem afferre uideantur. En el 3, Ep. 4: Non mediocre uinculum mihi quidem attulisse uidetur ad uoluntates nostras copulandas. Fero, Ciceron, lib. 4, Ep. 1: Profecto aliquid opis occidenti Reipublicae tulissemus. Sumo, Ciceron, lib. 6, Ep. 4: Sed hoc mihi tamen non sumo. Confido, Ciceron, lib. 6, Ep. 6: Cui quidem diuinationi hoc plus confidimus. Timeo, /(p.150) Virg. 2: Quae sibi quisque timebat. Addo, Virgilio, lib. 8: Pedibus timor addidit alas. Lego, legas, Valerio Max., lib. 5, cap. 2: Eandem Asiam populo romano legauit. Fortuno, Ciceron, lib. 2, Ep. 2: Tibi patrimonium dii fortunent. Impono, Ciceron, lib. 3, Epist. 5: Oneris tibi imponere nec audeo quicquam nec debeo. Quaero, Virgilio, lib. 2: His moenia quaere. Perdo, Terencio en los Adelphos, Scena 2 del acto 1: Cur perdis adolescentem nobis. Moueo, Horacio, lib. 1, Oda 15: Quanta moues funera Dardanae genti. Pario, Horacio, lib. 2, Oda 1: Cui laurus aeternos honores Dalmatico peperit triumpho. Placo, Ciceron, lib. 3, Ep. 1: Uti te sibi placarem. Otros muchos verbos vuieran de juntar a estos, los quales quiero poner con su romance.

Concedo, is, concessi. Conceder.
Do, reddo, praebeo, praesto, largior, dono. Dar.
Comodo, as, mutuo, as. Prestar.
Committo, is. Cometer.
Restituo, is. Restituyr.
Credo, is. Creer.
Trado, is. Entregar.
/(p.151) Praepono, praefero, antepono, antefero. Estimar en mas una cosa que otra.
Postpono, posthabeo, postputo. Estimar en menos una cosa que otra.
Dico, dicis. Dezir.
Narro, as. Contar.
Expono, declaro, explico, extrico, interpretor. Declarar.
Mando, iubeo, praecipio. Mandar.
Scribis, is. Escribir, ut Scribo tibi, vel ad te haec.
Loco, as. Alquilar o casar las hijas.
Nego, as. Negar.
Patefacio, is. Aperio, is. Abrir.
Iungo, is, adiungo, coniungo. Iuntar.
Promitto, is. Polliceor, polliceris. Prometer.
Lego, is. Leer.
Lego, as. Mandar en testamento.
Impendo, is. Gastar.
Ostendo. Indico, as. Mostrar.
Detego, is. Descubrir.
/(p.152) Significo, as. Dar a entender.
Debeo, debes. Deuer.
Interdico, is. Prohibir, ut Interdico tibi aquam, vel aqua, vel Interdico te aqua.
Aequo, as. Allanar o poner por tierra.
Induo, is. Vestio, is. Vestir.
Addo, is. Añadir.
Persuadeo, es. Persuadir.
Objicio, is. Dar en rostro.
Oppono, is. Por se opponer.
Misceo, es. Por mezclar.
Praedico, is. Adeuinar.
Suscipio, is. Tomo a mi cargo.
Mitto, is. Embiar.
Minor, aris. Amenazar.
Confiteor, eris. Confessar.
Praeficio. Dar el cargo de alguna cosa.

En todos los quales verbos auemos de entender que el datiuo no se rige de ellos, porque es de adquisicion y de ninguna parte se rige, como auemos dicho. Y solamente el accusatiuo es de transicion o appuesto del verbo del qual se rige. Y no ay verbo que no se pueda juntar a datiuo por via de ad-/(p.153)quisicion. Y deuian poner en esta specie todos los verbos que ay en la lengua latina y hazer un libro Quarto o Syntaxis tan grande como un derecho Canonico y Ciuil, porque juzgan los libros quartos por mejores quanto mayores son unos que otros.