CAPITULO VEYNTE Y TRES. COMO OPORTET, IUVAT, DECET, DELECTAT SON VERBOS ACTIVOS PERSONALES
Estos quatro verbos son actiuos personales, pues se hallan con suppuesto assi en el singular como en el plural. Cic., pro Balbo: Est enim aliquid quod non oporteat etiamsi liceat, quidquid uero non licet, certe non oportet. Terencio: Adhuc Archillis quae adsolent, quaeque oportent signa ad salu-/(201)tem, omnia huic esse uideo. Idem: Haec facta ab illo oportebant. Horacio, Oda 1 del libro 1: Multos castra iuuant. Ibidem, Oda 2: Quem iuuat clamor galaeque leues. Idem: Paruum parua decent. Plauto: Secundum fortunas decent superbiae. Quintiliano: Satis est dicere disertis ea, quae oporteant. Dezimos en buen latin, Arma decent ducem, ‘las armas estan mal o parecen mal al capitan’. Horacio, lib. 1, Oda postrera: Neque te ministrum dedecet myrtus. Ciceron, lib. 9, Ep. 16: Delectauerunt me literae tuae. En el libro 13, Ep. 1: Quos illa delectant. Veamos, pues, quando digo Multos castra iuuant, paruum parua decent, son personales, y quando digo, Hostem percutere iuuat, exponere lectionem decet magistrum son impersonales? En ninguna manera, antes siempre son personales actiuos, como auemos probado. Y quando dezimos Oportet me docere, Iuuat regem abire, el infinitiuo esta en lugar de suppuesto del verbo personal oportet, iuuat. Y assi en las demas oraciones semejantes. Decet y oportet se hallan con datiuo de adquisicion. Cornelio Tacito: Decere nobis terram. Plau-/(p.202)to: Homini seruos suos domitos habere oportet oculos.
Conuenit, placet, licet, expedit, vacat, constat, patet llaman impersonales; pero engañanse, porque son terceras personas de los verbos conuenio, placeo, liceo, expedio, vaco, consto, pateo, y tienen por suppuesto el infinito o la oracion que se sigue, como Conuenit mihi exponere lectionem discipulis. Fuera desto se hallan actiuos y con suppuestos. Ouidio, en el primero de sus Transformaciones: Mox ubi creuerunt naturaque mitior illis contigit. Tambien diremos Accidit morbus calamitas. Cic., por Milon: Qui dies quam crebro accidat, experti debemus scire. Terencio: En accido ad tua genua. Horacio: Nam neque diuitibus contingunt gaudia solis. Ay otras muchas authoridades de que estan llenos los authores.
