CAPITULO VEYNTE Y NUEVE. EN EL QUAL SE TRATA DEL HELLENISMO, FIGURA GRIEGA
En
el fin del libro 4 dize el Arte:
Hellenismus est
constructio quae graeciter monis leges, non latini obseruat.
En
castellano ‘hellenismo es construction que guarda y mira las
leyes del modo de
ha-/(p.231)blar de los griegos y no de los latinos’; porque
es muy necessaria
esta figura para entender muchos lugares, en los quales los latinos
imitan a
los griegos. Quise tratar de ella y ansi digo que Ego volo esse, apellari,
vocari, dici, iudicari vel haberi magistrum, es latino; Ego volo esse,
apellari, vocari, dici, iudicari vel haberi magister,
Hellenismo. Y lo mismo
Conuenit mihi esse
magistro vel duci, estando obligado, como latino, dezir
Couenit mihi esse
magistrum vel ducem. Los griegos acostumbran muchas vezes
sacar de un caso otro semejante sin regirlo, como en esta oracion, Ego volo
esse vel haberi clemens, donde, hablando como latino, auia
de dezir clementem.
De manera que, los griegos diran Habeo
libros, quos abundo, Careo librorum,
quorum non habeo. Porque esto parecera nouedad a algunos,
prouemos como Ciceron
usaua deste modo de hablar y los latinos de su tiempo. En el libro
primo,
Epistola
nona: Hac a me
sententia dicta magnus animorum motus est factus cum
eorum quorum oportuit tum illorum etiam quorum nunquam /(p.232) putaram.
Donde
de aquel eorum,
genitiuo de possession del motus,
saco quorum,
juntandolo al
verbo oportuit
y a putaram,
los quales en ninguna manera pueden regir genitiuo.
Pero imita aqui Ciceron a los griegos, como Luceyo escriuiendo a
Ciceron,
Seu pius Aeneas eripuisse ferunt,
auiendo de ser estos nominatiuos accusatiuos del infinito eripuisse, pero imitan a los griegos.
Tambien en estos lugares se comete la figura hellenismo. Plauto: Sed istum, quem quaeris ego sum. Idem: Naucratem quem conuenire uolui in naui non erat. Idem: Pici diuitiis qui aureos montes colunt ego solus supero. Idem: Quasi pueri qui nare discunt, /(p.234) scirpea induitur ratis. Algunos leen pueris y en el lugar de antes picos. Horacio, en el 1 Serm.: Occurrunt animae quales nec candidiores terra tulit, pro qualibus. En el Epodon, Oda 5: Nardo perunctum quale non perfectius meae laborauerunt manus, pro quali. Desta manera se entiende Non vacat mihi esse securo, Non interest regis esse ducis, Non placet mercatori esse auaro, Ego curo esse magister. Marcial: Nobis non licet esse tam disertis, pro disertos; como en los lugares de arriba securo pro secutum, ducis pro ducem, auaro pro auarum, magister pro magistrum.
Cometese la propria figura hellenismo quando se trae el caso entre dos verbos no de su verbo. Plauto: Atque ego te faciam ut miser sis. Idem: Satis si hanc hodie mulierem efficio, ut tua sit. Idem: Eia scimus nos quidem te qualis sis. Idem: Sed seruum meum Strophilum miror ubi sit. Idem: Nimis hercle illum coruum ad me ueniat uelim. Ciceron a Quinto: Haec me ut confidam faciunt. Terencio en los Adelphos: Illum ut uiuat optant, pro Optant ut ille uiuat. En el Phormion: Metuo lenonem nequid suo suat capiti, pro Metuo ne leno suat. En el Eunu-/(p.235)cho: Hanc metui ne me criminaretur tibi. Ibidem: Metuo fratrem ne intus fiet, pro frater, porque luego se sigue Pater autem ne rure redierit. En el Heaut.: Atque istuc quidquid est, fac me ut sciam.
Hellenismo es de un genero a otro genero, como si dixeramos Vidi templum, quale est mons, pro qualis. Horacio, en el Epodon, Oda 8: Sed incitat me pectus et mammae putres equina quales ubera, idest qualia. Est stella qui Mars dicitur, Est locus in carcere quod Tullianum appellatur. Virgilio, lib. 12:
saxum antiquum ingens, campo qui forte
iacebat,
Limes agro positus, litem ut discerneret ar-
uis.
Virgilio, Ecloga 5:
Quale sopor fessis, pro qualis,
